لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

شهر امروز محیطی است که می بایست امکانات وراثتی و استعداد های کودکان را شکوفا سازد. دنیا را بزرگسالان اداره می کنند و برنامه ریزان هستند که تصمیم می گیرند چه فعالیتی در کجا و به چه صورت انجام شود. اما مدیران و برنامه ریزان شهری، به حد کافی به اهمیت و ضرورت توجه به کودکان، مسائل و نیازهای آنان پی نبرده اند. شهری که به کودکان خود توجه نکند، نیازهای آنان را درنظر نگیرد، مشکلات سخت افزاری و نرم افزاری آنان را نشناسد، نسل آینده خود را و در نتیجه آینده حیات خود را به مخاطره انداخته است. در همین راستا تحقیق حاضر با هدف روند تحقق پذیری شهر همیار کود ک به بررسی محرومیت کودکان شهر شیرازو تاثیر عناصر ساخت شهر همیار کودک در تعدیل اثرات محرومیت شهری کودکان می پردازد. روش تحقیق این نوشتار، توصیفی-تحلیلی به صورت موازی است. گردآوری اطلاعات و دادهها از طریق پرسشنامه محقق ساخته و جامعه آماری آن ر ا دو گروه مدیران شهری، متخصصین و خبرگان شهری و والدین ساکن شهر شیرازتشکیل میدهند. با تکیه بر رو ش همبستگی اسپیرمن، شیراز از نظر مولفه های شهر همیار کودک در وضعیت مطلوبی قرار ندارد. مولفههای واحد حقوق کودکان یا مکانیسم های هماهنگ، شناخ ت حقوق کودکان و حمای ت مستقل ازکودکان دارای بیشترین ضریب همبستگی با توسعه شهر همیار کودک در شهر شیراز است. به طوری که همبستگی قوی بین آنها برقرار اس ت. میزان همبستگی بین توسعه شهر همیار کودک و رفع محرومیت در شهر شیراز از طریق ضری ب همبستگی اسپیرمن که برگرفته از نظرات پرسش شوندگان است نشان دهده رابطه منطقی میان توسعه شهر همیار کودک و بهره گیری از متغیرهای سازنده آن برای کاهش یا رفع محرومیت در شهر می باشد. لذا توجه به این امر می تواند کمک شایانی را به برنامه ریزان و مدیران شهری در توسعه شهر همیار کودک به عنوان ابزاری جهت رفع محرومیت کودکان در شهر شیراز خواهد داشت.

ایده ی شهر دوستدار کودک با هدف تأمین رفاه کودکان، فضاهای شهری را برای کودکان، قابل فعالیت می کند. امروزه بسیاری کشورها اصول شهر دوستدار کودک را به کار می بندند؛ اما غالب فضاهای شهری طراحی شده برای کودکان در ایران، الگوبرداری از تجارب سایر کشورها، بدون درنظرگرفتن ارزش های فرهنگی است. از این رو، این پژوهش به دنبال یافتن پاسخ این سؤال است که فضاهای باز محلات در ایران چگونه می توانند ضمن توجه به خواست و نیاز کنونی کودکان، در انتقال مفاهیم دینی اسلامی به آنان مؤثر باشند؟ با بررسی منابع فلسفی، عرفانی و کلام اسلامی، به عنوان مبانی نظری، و با استراتژی پژوهش قیاسی برای تبیین الگوی نظری و استراتژی پژوهش استقرایی برای آزمون الگوی نظری در بخش مورد پژوهی، الگویی ایرانی اسلامی با نام «شهر مربی کودک» ارائه می شود که مطابق آن، شهر مناسب کودک از منظر اسلام در کنار توجه به رویکرد محتوایی (ماهیت نیازها و خواسته های کودک)، رویکرد فرآیندی (توجه به فرآیند رشد کودک) را اتخاذ می کند؛ و این دو رویکرد درکنار هم، محیط را به یک مربی فعال تبدیل می کنند. یافته ها نشان می دهند که پنج معیار در ساختار شهر مربی کودک دخیل هستند: محتوای آموزش دینی به کودک، روش آموزش دینی به کودک، ویژگی های محیطی، محیط فرهنگی رشد کودک، ویژگی های گروه سنی کودکان. ارتباط معیارها به این صورت است که محتوای آموزش از طریق روش آموزش و با کمک شاخص های محیطی، در یک بستر فرهنگی، به کودکان منتقل می شود. شاخص های محیطی اثرگذار بر انتقال مفاهیم دینی به کودکان از طریق روش دلفی تدقیق شدند؛ و برای یافتن پاسخ سؤال پژوهش، شش محله طبقه اجتماعی متوسط شهر تبریز، انتخاب؛ و با روش های مشاهده محقق و مصاحبه نیمه ساختاریافته جهت دار با هفتاد و دو کودک شش تا دوازده ساله، ارتباط شاخص های محیطی با محتوای آموزش دینی در هر یک از محلات بررسی شد. یافته ها نشان می دهند محیط در کنار آموزش رسمی در خانه و مدرسه به کودک، می تواند در تربیت غیررسمی و انتقال مفاهیم دینی به کودک، نقش «بازدارنده» یا «تقویت کننده» داشته باشد؛ به طوریکه در برنامه ریزی فضا برای انتقال محتوای دینی به کودک، باید شاخص های محیطی تقویت کننده را شناسایی و شاخص های بازدارنده را برطرف کرد. همچنین، «امکان ایجاد قلمرو شخصی» و «حمایت اجتماعی» به عنوان شاخص های محیطی تقویت کننده، دارای بیشترین فراوانی، و در مقابل، «تنوع قرارگاه های رفتاری»، «چیدمان های مطلوب دارای قابلیت»، «وجود ریسک های اجتماعی و کالبدی» و «پیچیدگی و چالش برانگیزی محیط» به عنوان شاخص های محیطی بازدارنده، دارای کمترین فراوانی در محلات هدف تحقیق هستند.

پژوهشِ حاضر از منظرِ روش شناسی کیفی به بررسی تفاوت‎های موجود در نوعِ موسیقی مصرفی جوانان شهر تهران و تفسیر ایشان از آن می‎پردازد. جهتِ فهمِ جامعه شناسانۀ تفاوت‎های مصرفِ موسیقی جوانان این موضوع از رهگذرِ سرمایۀ فرهنگی_ مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به داده‎های متنی پژوهش، پژوهشگران از میان روش های کیفی روشِ تحلیلِ محتوای کیفی را انتخاب کرده‎اند. داده های پژوهش از طریقِ مصاحبۀ نیمه ساخت یافته با مشارکت کنندگانِ پژوهش گردآوری شده است. با توجه به اهدافِ پژوهش جریانِ انتخاب مشارکت کنندگان بر مبنای نمونه گیری هدفمند صورت یافته است. پژوهشِ حاضر تفاوت‎هایی که میان کنشگرانِ جوانِ با سرمایۀ فرهنگی متفاوت در حوزۀ مصرفِ موسیقی و تفسیر آن وجود دارد را در قالبِ مفاهیم و مقولاتی نشان داده است. این مفاهیم و مقولات عبارت‎اند از: 1. ذائقۀ تربیت شده و ذائقۀ حسی 2. هارمونی و شوریدگی 3. رهنمون‎های مذهبی: مواجۀ نقدآمیز و مواجۀ طردآمیز 4. شنیدن ناشنیدنی ها و دیدن نادیدنی ها و 5- بخشی از ما. نتایج پژوهشِ حاضر نشان می‎دهد، مادامی که کنشگرانِ اجتماعی در سطحِ بالایی از سرمایۀ فرهنگی قرار دارند، در زمینۀ مصرفِ موسیقی به سمت نوعی فرهنگ گرایی رغبت و گرایش دارند. اما در نقطۀ مقابل کسانی که سرمایۀ فرهنگی به میزان اندکی در اختیار دارند به طبیعت نزدیکتر هستند. به عبارتی، ایشان قادر نیستند خود را وارد کدهایی کنند که با آن بتوانند موسیقی هایی نظیر سنتی، کلاسیک غربی یا موسیقی باروک را بازشناسی کنند. بنابراین از دو مفهومِ محوری فرهنگ‎گرایی و طبیعت‎گرایی جهت صورت‎بندی کردند،تفاوت های موجود در مصرف و تفسیر موسیقی در نزد جوانان می‎توان استفاده کرد.

پروژه های شهر دوستدار کودک به طور عمده برای ایجاد فرصت برای کودکان در راستای شکل دادن و یا تغییر محیط پیرامونشان است. از این منظر طرح های دوستدار کودک به دنبال اعطای حق شهروندی به بچه ها، توسعه آگاهی، بالابردن مشارکت جمعی، کم کردن میزان خشونت علیه کودکان، توجه به موضوعات زیست - محیطی و... است. در کشور ما شهر بم (بعد از زلزله ناگوار سال 1382) از نمونه هایی بود که رویکرد دوستدار کودک در بازسازی آن مورد نظر قرار گرفت. یکی از پروژه های تعریف شده در این راستا پیدا کردن الگوهای طراحی فضای سبز با توجه به دیدگاه های بچه ها بود. در این طرح با استفاده از متدولوژی گروه - بحث و روش های مشارکتی همچون قصه گویی، جداول و پازل ها، مدل سازی، نقاشی و ... نظرات بچه ها در ارتباط با فضاهای سبز جمع آوری و تحلیل شد. با وجود اینکه بیشتر تصورات بچه ها مربوط به موضوعاتی بود که در گذشته تجربه کرده بودند، شاخصه هایی چند در راستای دست یافتن به الگوهایی برای انتخاب مصالح، نحوه جانمایی فضاها، برخی از فضاهای مورد نیاز، نحوه محصور کردن فضاهای سبز، مسیرهای دوچرخه، محل گلها و درختان و ... وجود دارد. فضای سبز در تلفیق با فضاهای بازی، قلمروهای جداگانه برای بچه ها و بزرگسالان، فضاهایی برای خاطره نویسی، مجسمه ها، مصالحی مانند چوب و زمین های چمن از جمله خواست های کودکان در راستای توصیف الگوهای فضای سبز در یک نمونه مربوط به نتایج یک گروه  بحث در پروژه شهر دوستدار کودک بم بود.

کودکان به عنوان شهروندان جامعه حقوقی دارند ولی متأسفانه در طراحی و برنامه ریزی بسیاری از شهرها نادیده گرفته شده اند. امروزه حقوق کودکان در جامعه رنگی تازه یافته و شهرهای دوستدار کودک بستری مناسب برای رسیدن به این مهم و رشد کودکان است. برخی شهرهای دنیا نظیر بم عنوان شهر دوستدار کودک را از یونیسف دریافت کرده اند. هدف پژوهش ارزیابی پروژه شهر دوستدار کودک بم و ارائه راهکارهایی جهت بهبود آن با توجه به شاخص های حاصله از آراء صاحب نظران و تجارب جهانی مرتبط با موضوع پژوهش است. پژوهش حاضر توصیفی ـ تحلیلی است؛ در آن از روش تحلیل محتوا استفاده شده و اطلاعات لازم به وسیله مطالعات اسنادی جمع آوری شده است. نتایج نشان می دهد که ایمنی و امنیت، دسترسی به تسهیلات و خدمات اساسی مناسب، مشارکت کودکان، وجود محیط های بازی و تفریح کودکان، وجود و دسترسی مناسب به فضاهای سبز و طبیعی، کاهش ترافیک و وجود حمل ونقل عمومی و مسیرهای پیاده و دوچرخه مناسب، و وجود بستر مناسب یادگیری و توسعه کودکان مهم ترین شاخص های شهر دوستدار کودک هستند. این پژوهش، عملکرد پروژه بم را در تأمین مهم ترین شاخص های شهر دوستدار کودک، متوسط ارزیابی می کند. اگرچه پروژه بم بسیاری از شاخص های شهر دوستدار کودک را در طراحی، برنامه ریزی و اجرا در نظر داشته است، ولی نتوانسته نیازها و خواسته های کودکان را به طور کامل درباره شاخص های تأمین بهداشت عمومی، ایمنی و امنیت، دسترسی به خدمات اساسی مناسب، و وجود و دسترسی مناسب به فضاهای سبز برآورده کند. در انتها، راهکارهای بهبود این پروژه ارائه شده است.